Pse dy persona mund të paguajnë prime të ndryshme për sigurimin e automjeteve? Pse dy banesa me karakteristika të ngjashme mund të kenë çmime të ndryshme sigurimi? Dhe çfarë përcakton në të vërtetë vlerën që paguajmë për një policë sigurimi?

Përgjigjja lidhet me një nga parimet themelore të veprimtarisë së sigurimit: primi përcaktohet në funksion të rrezikut që shoqëria e sigurimit merr përsipër dhe mbulimit që ofrohet në kontratë.

Në këtë mënyrë, çmimi i sigurimit nuk është domosdoshmërisht i njëjtë për të gjithë, edhe kur bëhet fjalë për produkte të së njëjtës kategori. Çdo rrezik ka karakteristikat e veta dhe kërkon një vlerësim të përshtatshëm.

Çfarë nënkupton vlerësimi i rrezikut?

Vlerësimi i rrezikut është procesi përmes të cilit shoqëria e sigurimit analizon mundësinë e ndodhjes së një ngjarje të siguruar dhe pasojat financiare që ajo mund të sjellë.

Për këtë qëllim, analizohen të dhëna dhe karakteristika të ndryshme, në varësi të produktit të sigurimit. Për shembull, në sigurimin e pronës mund të merren në konsideratë vendndodhja, ndërtimi, përdorimi dhe ekspozimi ndaj rreziqeve të caktuara. Në sigurimin motorik, rëndësi kanë karakteristikat e automjetit, drejtuesit dhe historiku i dëmeve.

Ky proces, i njohur edhe si vlerësim teknik i rrezikut (underwriting), ndihmon siguruesin të përcaktojë kushtet e mbulimit dhe primin përkatës.

Cilët faktorë ndikojnë në përcaktimin e primit?

Faktorët ndryshojnë sipas llojit të sigurimit. Megjithatë, në përgjithësi, vlerësimi mbështetet në disa elemente kryesore:

• Mundësia e ndodhjes së dëmit: sa e mundshme është që të ndodhë ngjarja ndaj së cilës ofrohet mbulim.
• Madhësia e dëmit të mundshëm: sa mund të jetë pasoja financiare në rast se ndodh ngjarja.
• Karakteristikat e rrezikut: të dhëna që lidhen me personin, pronën, automjetin ose aktivitetin që sigurohet.
• Historiku i dëmeve: të dhënat për dëmet e mëparshme, kur ato janë të rëndësishme për produktin dhe metodologjinë e përdorur.
• Kushtet e mbulimit: shuma e siguruar, kufijtë e përgjegjësisë, rreziqet e përfshira, përjashtimet dhe franshiza.

Sa më i lartë të jetë ekspozimi ndaj një rreziku të caktuar ose sa më të mëdha të jenë pasojat e mundshme financiare, aq më i rëndësishëm bëhet ky element në përcaktimin e primit.

Si përcaktohet primi i sigurimit?

Në mënyrë të thjeshtuar, llogaritja e primit mbështetet në vlerësimin e kostos së pritshme të dëmeve që mund të ndodhin gjatë periudhës së sigurimit.

Për këtë analizë përdoren të dhëna statistikore dhe metoda aktuariale, të cilat marrin në konsideratë kryesisht dy elemente:

Frekuenca e dëmeve – sa shpesh pritet të ndodhin ngjarje të siguruara.

Ashpërsia e dëmeve – sa mund të jetë vlera financiare e dëmeve kur ato ndodhin.

Në përcaktimin e primit merren parasysh edhe elemente të tjera, si shpenzimet e administrimit dhe të shpërndarjes së policave, kostot e risigurimit dhe nevoja për të përmbushur detyrimet që lindin nga kontratat e sigurimit.

Kështu, primi synon të pasqyrojë rrezikun e marrë përsipër, duke kontribuar njëkohësisht në aftësinë e shoqërisë së sigurimit për të përmbushur detyrimet ndaj të siguruarve.

Si zbatohet kjo në Shqipëri? Shembulli i sigurimit të detyrueshëm motorik

Një shembull konkret i lidhjes mes rrezikut dhe primit në tregun shqiptar është sigurimi i detyrueshëm motorik për përgjegjësinë ndaj palëve të treta (MTPL).

Ligji nr. 32/2021, datë 16.03.2021, “Për sigurimin e detyrueshëm në sektorin e transportit”, përcakton se shoqëritë e sigurimit llogarisin primet duke marrë në konsideratë faktorët e riskut. Ligji parashikon gjithashtu detyrimin për t’i njoftuar AMF-së tarifat e reja dhe për të paraqitur bazat teknike, faktorët e riskut dhe vlerësimet aktuariale që mbështesin llogaritjen e tyre.

Në vijim të këtij kuadri, Rregullorja nr. 156, datë 19.09.2024, e AMF-së, përcakton faktorët e riskut dhe metodologjinë për përllogaritjen e primit në produktet e sigurimit të detyrueshëm në sektorin e transportit.

Për kategorinë e autoveturave në sigurimin MTPL të brendshëm, faktorët e përfshirë në vlerësimin e primit janë:

• Rajoni i regjistrimit të mjetit;
• Mosha e drejtuesit/të siguruarit;
• Eksperienca në drejtimin e mjetit;
• Fuqia motorike e automjetit;
• Mosha e automjetit;
• Statusi i të siguruarit, individ ose person juridik;
• Historiku i dëmeve.

Nga 1 janari 2026 ka nisur gjithashtu zbatimi i sistemit bonus-malus, i cili lidh primin me historikun e dëmeve të të siguruarit. Në parim, një historik pa dëme mund të reflektohet në uljen e primit, ndërsa dëmet e raportuara mund të ndikojnë në rritjen e tij, sipas klasifikimit dhe metodologjisë përkatëse.

Kjo do të thotë se dy automjete të ngjashme mund të kenë prime të ndryshme, sepse vlerësimi nuk mbështetet vetëm te karakteristikat e automjetit, por edhe te faktorë të tjerë që lidhen me profilin e rrezikut.

A përcaktohet primi në të njëjtën mënyrë për të gjitha sigurimet?

Jo. Duhet pasur parasysh se faktorët e mësipërm lidhen me sigurimin e detyrueshëm motorik dhe nuk zbatohen automatikisht për çdo produkt sigurimi.

Për shembull, në sigurimin e pronës vlerësimi mund të përfshijë vendndodhjen, karakteristikat e ndërtesës dhe rreziqet e mbuluara. Në sigurimin e shëndetit ose të jetës, vlerësimi mund të marrë në konsideratë faktorë të tjerë, në përputhje me natyrën e produktit dhe kushtet e tij.

Në këtë kuadër, Ligji nr. 52/2014, datë 22.05.2014, “Për veprimtarinë e sigurimit dhe risigurimit”, përbën një nga bazat kryesore ligjore për organizimin, ushtrimin dhe mbikëqyrjen e veprimtarisë së sigurimit dhe risigurimit në Shqipëri. Ky kuadër synon ndër të tjera që tregu të funksionojë në mënyrë të sigurt, të qëndrueshme dhe transparente, duke mbrojtur interesat e konsumatorëve.

Çfarë duhet të ketë parasysh konsumatori?

Kur krahason oferta sigurimi, konsumatori nuk duhet të përqendrohet vetëm te çmimi. Është e rëndësishme të kuptojë se çfarë mbulon konkretisht polica dhe cilat janë kushtet e saj.

Përpara lidhjes së kontratës, rekomandohet të kontrollohen:

• Rreziqet dhe dëmet që mbulohen;
• Shuma e siguruar dhe kufijtë e përgjegjësisë;
• Përjashtimet dhe kufizimet e mbulimit;
• Franshiza dhe detyrimet e të siguruarit;
• Kohëzgjatja dhe kushtet e kontratës.

Dy oferta me çmime të ndryshme nuk janë domosdoshmërisht të krahasueshme nëse ofrojnë mbulime, kufij përgjegjësie dhe kushte të ndryshme.

Vlerësimi i rrezikut është një element thelbësor i funksionimit të tregut të sigurimeve. Ai mundëson përcaktimin e primit në përputhje me karakteristikat e rrezikut dhe mbulimin e ofruar, duke kontribuar në qëndrueshmërinë e shoqërive të sigurimit dhe në përmbushjen e detyrimeve ndaj klientëve.

Për konsumatorin, njohja e këtij procesi sjell më shumë transparencë dhe ndihmon në marrjen e vendimeve të informuara. Prandaj, kur zgjidhni një sigurim, mos krahasoni vetëm çmimin. Krahasoni rrezikun, mbulimin dhe kushtet e kontratës.